Ljudi | Home

...o selu, žiteljima, njihovim životima
TISA

Reka Tisa je nastala spajanjem Crne i Bele Tise
(mađarski: Tisza, ukrajinski: Tysa/Тиса, slovački i rumunski: Tisa i nemački: Theiß), najveća leva pritoka Dunava. Protiče kroz Panonsku niziju. Izvire u Ukrajini, na Karpatima u oblasti Bukovina, i dalje prolazi kroz Mađarsku, Rumuniju, Slovačku i Srbiju (ulazi na teritoriju naše Republike kod Srpskiog Krstura). Uliva se u Dunav kod Starog Slankamena.

Tisa je dugačka 1.358 km, a površina razvođa iznosi 157.186 m˛. Reka je plovna u većem delu svog toka (na dužini od 532 km). Otvorena je za međunarodnu navigaciju tek od nedavno; prije, Mađarska je razlikovala tzv. "državne reke" i "međunarodne reke", s kojima se određivalo da li je bila dozvoljena plovidba stranim brodovima. Nakon mađarskog ulaska u EU ova odrednica je ukinuta i svim je plovilima dozvoljeno da plove Tisom. Mogućnost navigacije često određuju prirodni faktori. U vreme visokog vodostaja i suše najčešće Tisa nije plovna.

U Vojvodini Tisa deli Bačku (desna obala) i Banat (leva obala). Najveće pritoke su Begej, Bodrog, Zlatica, Koroš, Moriš (najveća), Samoš i Šajo. Bački kanal povezuje Tisu sa Dunavom, a Begejski kanal sa Tamišem. Značajniji gradovi na Tisi su: Tokaj, Solnok, Čongrad, Segedin, Senta i Bečej.

Reka Tisi na teritoriji našeg sela, bogata je sa 22 vrste riba iz 7 porodica i familija. Najbrojnije su Cyprinidae (porodica šarana 14 vrsta) i Percidae (familija smuđeva sa 3 vrste). Od riba interesantnih za ribolovni turizam treba spomenuti familije Siluridae (somovi) i Esocidae (štuke), koje imaju po jednu vrstu.

Rečnom bogatstvu svakako doprinosi i postojanje prastarog insekta vodenih cvetova -Tiskog cveta, koji se posle 2000.godine pojavio prvi put posle mnogo godina. Od tada do danas prisutan je na reci u drugoj polovini meseca juna. (na slici)

Regulacija toka

U planinskom delu toka, Tisa je bistra i brza reka. Nedostatak jezera u oblastima Karpata utiče na to da su varijacije nivoa vode u Tisi izuzetno velike, sa tipično tri godišnja poplavna perioda. Ako se visok nivo vode u Tisi poklopi sa sličnom situacijom u Dunavu, Tisa će krenuti da nadire uzvodno, što izaziva velike poplave. Takva situacija je razorila Segedin proleća 1879.

Između 1846. i 1880. godine, mađarske vlasti su organizovale regulaciju toka reke Tise (mađ.: a Tisza szabályozása) i skratile joj dužinu za 450 kilometara. Sagrađeni sistem zaštite od poplava je najveći u Evropi. Danas postoji 3680 kilometara kanala koji kontrolišu Tisu.

Tokom 1980−ih na Tisi je napravljenio veliko veštačko jezero Tisa (mađ.: Tisza-tó) sa namerom da se pomogne u regulaciji toka i posebno poplava. Ubrzo je ovo jezero postalo popularno turističko odredište Mađara, skoro kao i jezero Balaton.


Poplava iz 2006.

U aprilu 2006. Tisa je dostigla najviši vodostaj u istoriji (949 cm kod Novog Kneževca) i ugrozila brojna naselja u svojoj okolini, zbog čega je uveden vanredni nivo odbrane. Galerija >>>

 

  © 2008 www.krstur.com